«STOP-PIRAMIDA.KZ» БАЗАСЫНДАҒЫ БЕЛГІЛЕРДІ (ТӘУЕКЕЛ САНАТТАРЫН) АНЫҚТАУ ӘДІСТЕМЕСІ
1. Жалпы ережелер
1.1. Осы Әдістеме STOP-PIRAMIDA.KZ сайтының базасында (бұдан әрі - База) орналастырылатын объектілерге тәуекелдің ақпараттық санаттарын («белгілерін») берудің жалпы тәсілін белгілейді.
1.2. Белгі (тәуекел санаты) - тәуекелдің және (немесе) жосықсыз мінез-құлықтың тиісті модельдеріне тән анықталған индикаторлардың болуын көрсететін ақпараттық таңбалау.
1.3. Белгілерді беру ақпараттық-алдын алу сипатында болады және:
• құқық бұзушылық (қылмыс) жасалғаны туралы бекіту;
• ресми біліктілігі;
• соттың шешімі немесе уәкілетті органның қорытындысы;
• қаржылық, заңдық немесе инвестициялық ұсыным болып табылмайды.
1.4. Белгілер мен индикаторлар тізбесі үлгілік және толық емес болып табылады; индикаторлар үйлесуі мүмкін; мәнмәтін маңызды.
1.5. Базадағы мәліметтер және қолданылған белгілер жаңа деректердің түсуіне қарай нақтылануы және түзетілуі мүмкін.
2. Бағалау объектілері
2.1. Бағалау объектілері (қоса алғанда, бірақ онымен шектелмей): жобалар, ұйымдар, сайттар/домендер, қосымшалар, әлеуметтік желілердегі және электрондық сауда алаңдарындағы аккаунттар/беттер, жарнамалық материалдар, оферта және жария ұсыныстар, сондай-ақ олармен байланысты төлем деректемелері және өзге де сәйкестендіргіштер болып табылады.
3. Деректер көздері
3.1. Бағалау мына негізде жүргізіледі:
a) ашық дереккөздер (ресми сайттар, жария тізілімдер, жарияланымдар, домендік деректер, блокчейн-эксплорерлер, жария хабарландырулар және т.б.);
b) пайдаланушылардың материалдары мен өтініштері (растаулар болған кезде: сілтемелер, скриншоттар, хат алмасулар, төлем құжаттары/деректемелер және т.б.);
с) мемлекеттік органдардың/реттеушілердің/қоғамдық ұйымдардың ақпараттары, егер мұндай ақпарат алынған және (немесе) жарияланған болса.
4. Белгілер санаттары және үлгілік индикаторлар
4.1. «Алаяқтық белгісі»
Анықтамасы. «Алаяқтық белгісі» - алаяқтық схемаларға тән индикаторлардың болуын білдіретін ақпараттық тәуекел санаты.
Үлгілік индикаторлар (толық емес тізбе):
a) ресми тізілімдермен расталмайтын құжаттар/лицензиялар/сертификаттар;
b) жеке басын ауыстыру, брендті имитациялау, бөтен адамдардың бейнелерін (фото/логотип) пайдалану;
с) алушының жасыру белгілері бар қаражатты қабылдау (үшінші тұлғаларға төлемдер, деректемелердің жиі ауысуы);
d) табыс көзін ашпастан, кірістің/табыстың шындыққа сай келмейтін уәделері;
е) қаражатты қабылдау кезінде сәйкестендірілетін контрагенттің болмауы (тексерілетін деректемелер/заңды деректер жоқ).
4.2. «Қаржы пирамидасының белгілері»
Анықтамасы. «Қаржы пирамидасының белгілері» - пирамидалық модельге тән индикаторлардың болуын білдіретін ақпараттық тәуекел санаты.
Үлгілік индикаторлар (толық емес тізбе):
a) төлемдердің жаңа қатысушыларды тартуға тәуелділігі (оның ішінде көп деңгейлі рефералдық төлемдер);
b) табысты қалыптастырудың расталатын көзінсіз табыстылыққа уәде беру;
с) «пакеттерге/деңгейлерге/мәртебелерге» және қатысу үшін міндетті жарналарға назар аудару;
d) ашық модель және тәуекелдерді ашу болмаған кезде тіркелген кірістілік кепілдіктері.
4.3. «Дропперлік»
Анықтамасы. «Дропперлік» - үшінші тұлғалардың төлем деректемелерін пайдалану индикаторларының және (немесе) қаражатты соңғы алушыны жасырудың өзге де тәсілдерінің болуын білдіретін, оның ішінде криптовалютада есеп айырысу кезіндегі (үшінші тұлғалардың крипто-мекенжайлары, P2P-аударымдар, мекенжайлардың/желілердің/деректемелердің жиі ауысуы) ақпараттық тәуекел санаты.
Үлгілік индикаторлар (толық емес тізбе):
a) компания/платформа қызметі туралы өтініш берген кезде жеке тұлғалардың шоттарына төлемдерді қабылдау;
b) деректемелерді жиі ауыстыру, көптеген карталарды/шоттарды және (немесе) крипто-мекенжайларды ұсыну;
с) төлем алушының мәлімделген брендке/контрагентке сәйкес келмеуі және (немесе) крипто-мекенжайдың мәлімделген контрагентпен тексерілетін байланысының болмауы;
d) P2P арқылы толықтыру ұсыныстарын қоса алғанда, толықтыру/төлеу/инвестициялар түрінде «жеке тұлғаға» және (немесе) үшінші тұлғаның крипто-мекенжайына аударуға сұрау салу;
е) деректемелердің және (немесе) крипто-мекенжайлардың ашық дереккөздердің/өтініштердің деректері бойынша басқа да жоғары тәуекелді ұсыныстармен байланысы.
4.4. «Фишинг»
Анықтамасы. «Фишинг» - пайдаланушының деректеріне және (немесе) активтеріне заңсыз қол жеткізуге тән индикаторлардың болуын білдіретін ақпараттық тәуекел санаты.
Үлгілік индикаторлар (толық емес тізбе):
a) доменді/беттерді ауыстыру, сервистер интерфейсін, «айналарды» имитациялау;
b) құпия сөздерді/кодтарды/seed-сөз тіркестерін/қорғалмаған рәсімдерден тыс карта деректерін сұрату;
с) мәлімделген сервиске сәйкес келмейтін бөгде ресурстарға/төлем нысандарына қайта бағыттау;
d) зиянды мінез-құлық белгілері (күдікті сценарийлер, жасырын нысандар, анық емес жүктеулер);
е) ресурспен өзара іс-қимыл жасағаннан кейін аккаунттарды/әмияндарды компрометациялау туралы өтініштер;
f) сілтеменің/ресурстың зияндылығы: деректерді жасырын жинау, пайдаланушының анық және хабардар етілген келісімінсіз аккаунтқа/әмиянға рұқсатсыз қосылу және (немесе) іс-қимылдарға бастамашылық ету белгілері.
4.5. «Шығындардың жоғары тәуекелі»
Анықтамасы. «Шығындардың жоғары тәуекелі» - қаржылық шығындардың ықтималдығын арттыратын факторлардың болуын білдіретін ақпараттық тәуекел санаты.
Үлгілік индикаторлар (толық емес тізбе):
а) негіздемесіз кірістілікке және (немесе) «кепілдік берілген пайдаға» мөлшерлес емес уәде беру;
b) есеп айырысулардың/комиссиялардың/қаражатты шығарудың ашық шарттарының болмауы не елеулі шектеулердің болуы;
с) контрагент және кіріс көзі туралы тексерілетін ақпараттың болмауы.
4.6. «Міндетті лицензия (тіркеу/рұқсат/сертификаттау) жоқ»
Анықтамасы. «Міндетті лицензия жоқ» - тиісті юрисдикцияда мәлімделген қызмет түрі үшін талап етілуі мүмкін лицензияның/тіркеудің/рұқсаттың/сертификаттаудың болуын растаудың болмауын не мәлімделген мәліметтерді ресми тізілімдермен растамауды білдіретін ақпараттық тәуекел санаты.
Үлгілік индикаторлар (толық емес тізбе):
a) ашық деректер және (немесе) ресми тізілімдер бойынша мәлімделген қызмет үшін лицензияны/тіркеуді/рұқсатты/сертификаттауды растау жоқ;
b) лицензия/тіркеу туралы мәлімделген мәліметтер верификацияланбайды (нөмірі/органы/тізілімі жоқ не деректер расталмайды);
с) бейресми тізілімдерге/« реттеуіштерге »және (немесе) жасанды құжаттарды пайдалануға сілтемелер.
4.7. «Жосықсыз сатушылар»
Анықтамасы. «Жосықсыз сатушылар» - пайдаланушылардың өтініштері, талдау бойынша анықталған ашық көздердің және (немесе) мемлекеттік органдардан, қоғамдық бірлестіктерден немесе тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы Қазақстан Республикасы заңнамасының ықтимал бұзылуын және (немесе) сатушы (орындаушы, дайындаушы) қызметінің ықтимал дәйексіз не жалған сипатын, сондай-ақ онымен байланысты сайттарды, интернет-ресурстарды және онлайн-аккаунттарды көрсететін үлгілік индикаторлардың өзге де көздерінен алынған ақпараттың болуын білдіретін ақпараттық тәуекел санаты.
Үлгілік индикаторлар (толық емес тізбе):
а) сатушы/сату шарттары туралы тексерілетін ақпараттың болмауы және (немесе) толық болмауы (байланыстар, деректемелер, ақы төлеу/жеткізу/қайтару қағидалары);
b) сатушы/шарттар туралы жария мәліметтердегі қайшылықтар;
с) жеткізілмегені/көрсетілмегені/қайтарылмағаны туралы расталған өтініштер (растайтын материалдар болған кезде);
d) әлеуетті жалған қызметтің және (немесе) елеулі шарттар бойынша жаңылыстырудың белгілері;
е) тұтынушы үшін тәуекелді елеулі арттыратын төлемнің/жеткізудің/қайтарудың ашық емес шарттары.
5. Мәліметтерді түзету және Әдістемені өзгерту
5.1. Өзі және (немесе) өзінің бренді/объектісі туралы мәліметтерді дұрыс емес деп санайтын тұлғалар тексерілетін растамаларды қоса бере отырып, түзетуге сұрау салуға құқылы.
5.2. Оператор Әдістемені өзгертуге және толықтыруға құқылы. Өзгерістердің себептері мыналарды қоса алғанда, бірақ олармен шектелмей болуы мүмкін: жаңа схемалар мен трендтердің пайда болуы, реттеудің өзгеруі, тексеру көздері мен құралдарының кеңеюі, дәлдік пен бейтараптықты арттыру үшін тұжырымдарды нақтылау.
5.3. Әдістеменің өзекті редакциясы Сайтта күшіне ену күні көрсетіле отырып және үш тілде (қазақ, орыс және ағылшын) жарияланады.
Күшіне ену күні 2026 жылғы «11» Наурыз
